استاد ادامه مىدهد : هنگامى كه خدا اراده فرمود كه جهان را بيافريند ( تعبير به « هنگام » از روى ناچارى است و الّا در آنجا زمان مطرح نيست و مقصود اين است كه تقدم علت بر معلول عيان شود ) ، ابتدا نور انورى را آفريد ( البته مقصود از نور ، نور حسى نيست بلكه اشاره به يك امر وجودى است ) و سپس به آن فرمود : « رو برگردان » پس رو برگرداند . سپس به آن فرمود : « روى بياور » پس روى آورد . پس خداوند به او نگاه رحمت و امتنان و كرامت و احسان نمود . پس متقابلًا پيامبر ( ص ) نيز به خاطر همين نظر الهى ، به عنوان خضوع در برابر عزت پروردگار در وى ذوب شد ؛ به طورى كه چيزى از او باقى نماند . و خداوند فرمود : قسم به عزت و جلالم كه هيچ مخلوقى را محبوبتر از تو در نزد خود نيافريدم . به واسطه تو مى گيرم و عطا مى كنم و معاقب مى سازم و ثواب مى دهم . سپس آن را دريايى خروشان قرار داد و از آن ، جويبارها و نهرهاى ائمه اطهار و پيامبران ابرار را جارى ساخت . پس پيامبر ( ص ) ، سابق اسبق و نور مطلقى است كه كسى بدان لاحق نشود كه خود فرمود : « نحن ، السابقون الاولون » « 1 » پس همه ائمه و انبياء ، نهرهايى از امواج آن درياى خروشان بوده و از اسرار او خبر مى دهند . پس در اين عبارت ، مراد از مشيّت ، مشيّت ثانويه است كه خود نيز مخلوق مى باشدكه در روايات آمده است : « خداوند جهان را با مشيّت آفريد و خود مشيّت را با مشيّت آفريد » « 2 » پس اين عبارت هم وزن اين عبارت است كه بگوئيم : « بمحمد صلى الله عليه و آله » ؛ همانطور كه « وجه كريم » را بدان تفسير نموديم . و اسئلك بكلمتك اللتى خلقت بها السموات و الارض استاد العارفين در ابتداى شرح اين فقره مى فرمايد : اعلم ايّديك الله بتعليمه . . . در اين عبارت هم به ياد دادن خود اشاره مىكند و هم ياد دادن را به خدا نسبت مىدهد كه ناشى از همان بينش توحيدى اوست . سپس مى فرمايد : انسان وقتى از رحم مادر متولد مىشود ، هيچ چيز جز احساس درد و راحتى مثل گرسنگى ، تشنگى و سرما را نمى فهمد و اين عبارت ايشان اشاره به آيه شريفه قرآن است كه مى فرمايد : « وَاللّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيئاً وَجَعَلَ لَكُمُ الْسَّمْعَ وَالأَبْصَارَ وَالأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » « 3 » در ادامه مى فرمايد : پس هرچه رشد مىكند ، علمش افزوده مىشود و اول چيزى كه در دايره علم او قرار مى گيرد ، همان جسم و جسميان است تا اينكه به سن ده سالگى برسد و

--> ( 1 ) - بحر المعارف ، 2 / 645 ؛ بحار الانوار ، ج 15 ، ص 15 . ( 2 ) - كافى ، ج 1 ، ص 149 ( باب الاراده انها من صفات الفعل ) . ( 3 ) - نمل ، 78 .